Vaarregels: voorrang en uitwijken

Het BPR werkt met een duidelijke hiërarchie. De belangrijkste regel om te onthouden:

Een klein schip wijkt uit voor een groot schip.

Dat geldt vrijwel altijd op een vaarweg waar groot- en kleinverkeer elkaar tegenkomen. Een groot schip is groot, zwaar, vaak slecht wendbaar en heeft een lange remweg. Daarom moet jij als kleine vaarder zorgen dat het grote schip ongestoord door kan varen.

Volgorde van uitwijken (vereenvoudigd)

1. Alles wijkt voor schepen in bedrijf (baggerschepen, schepen met beperkt manoeuvreervermogen, etc.) — als die de juiste tekens voeren.
2. Klein wijkt voor groot.
3. Snelle motorboot wijkt voor andere kleine schepen (zeilboten, roeiboten, gewone motorboten).
4. Klein motorschip wijkt voor klein zeilschip.
5. Tussen twee kleine zeilschepen onderling gelden eigen regels (zie de aparte les).
6. Doorgaand verkeer heeft voorrang op uitvarend verkeer uit havens of zijwateren.

Wat betekent "uitwijken" concreet?

Uitwijken betekent:

• Op tijd en duidelijk een koerswijziging maken.
• De ander mag niet hoeven te raden wat je doet.
• Snelheid verminderen mag, maar vaak is een duidelijke koerswijziging beter zichtbaar.

Tip: als jij voorrang hebt (de ander moet uitwijken), moet jij koers en snelheid houden. Niet zelf gaan uitwijken — dat maakt het juist gevaarlijker.

Op de meeste vaarwegen vaart het doorgaande verkeer langs de stuurboordswal — dat is jouw rechterwal, vanaf je positie aan boord gezien.

Waarom stuurboord?

Zo'n beetje overal in de wereld is "rechts houden" de regel op het water (net als op de weg in NL). Als iedereen rechts houdt, ontstaan minder conflicten.

Wanneer wijk je af?

• Bij oplopen mag je tijdelijk naar de andere kant.
• Bij obstakels (afgemeerde schepen, werken) wijk je naar bakboord uit, mits dat veilig kan.
• Bij sluis- of brugkadering houd je je aan de aanwijzingen van de bedieningspost.

Invaren vanaf zijwater of haven

Verlaat je een haven, jachthaven of zijwater? Dan moet je wachten tot het doorgaande verkeer op de hoofdvaarweg is gepasseerd. Pas dán mag je invoegen.

Dit is ook waar veel ongelukken gebeuren: je hebt zelf weinig overzicht vanuit de haven, dus:

• Vaar langzaam uit.
• Houd je stuurboordwal aan terwijl je uitvaart.
• Geef het doorgaande verkeer alle ruimte en pas pas in als er voldoende gat is.

Wanneer twee kleine schepen elkaar tegenkomen en er is geen groot schip in de buurt, gelden er onderlinge regels.

Klein motorschip × klein zeilschip

• Motor wijkt voor zeil.
• Tenzij het zeilschip aan het oplopen is — dan wijkt het oplopende schip ongeacht type (zie volgende les).

Snelle motorboot

Een snelle motorboot is altijd een uitwijkschip ten opzichte van andere kleine schepen, dus:

• Snelle motorboot wijkt voor zeilboot.
• Snelle motorboot wijkt voor gewone (niet-snelle) motorboot.
• Snelle motorboot wijkt voor roeiboot.

Twee kleine zeilschepen onderling (art. 6.04a)

Drie regels in deze volgorde:

1. Wind van bakboord wijkt voor wind van stuurboord.
   Heb jij wind van bakboord (in je linkerschouder) en de ander wind van stuurboord? Dan wijk jij.

2. Bij wind uit dezelfde kant: loefwaarts wijkt voor lijwaarts.
   Loefwaarts = aan de windkant. Lijwaarts = aan de luwe kant. Het bovenwindse schip wijkt.

3. Bij twijfel (kun je niet zien aan welke kant de ander de wind heeft): jij wijkt zelf uit.

Twee kleine motorschepen onderling (art. 6.04b)

• Bij kruisen: schip dat het andere aan stuurboord ziet, wijkt uit.
• Bij recht tegenkomen: beide gaan naar stuurboord.

Geheugentruc

G.O.G.M.S. — Groot, Onderhoudswerk, Gestuwd-of-gesleept, Motor wijkt voor zeil, Snel wijkt voor de rest.

Eigenlijk omgekeerd om te onthouden wie voorrang heeft: G → O → G → ... ach, gewoon "klein wijkt voor groot, motor wijkt voor zeil, snel wijkt voor alles" onthouden.

Drie vaste verkeerssituaties met elk een eigen regel.

Oplopen

Je haalt een ander schip in.

• Het oplopende schip moet zelf uitwijken, ongeacht of het zeil of motor is.
• Kies een veilige zijde om te passeren: meestal bakboord (links langs het opgelopen schip), maar stuurboord mag ook als dat veiliger is.
• Geef voldoende ruimte — kielzog van een snelle boot kan een kleinere boot doen slingeren.
• Het opgelopen schip moet koers en snelheid houden en zo nodig ruimte maken.

Tegenkomen (recht tegen elkaar in)

Twee schepen varen recht op elkaar af.

• Beide gaan naar stuurboord (rechts), passeren bakboord-bakboord (links-links).
• Bij twijfel altijd naar stuurboord — dit is de internationale norm en geldt zowel voor motor- als zeilschepen (mits geen specifieke zeilregel speelt).

Kruisen

Twee schepen kruisen elkaars koers.

Voor twee motorschepen geldt:

• Het schip dat het andere aan stuurboord ziet, wijkt uit.
• Het andere schip houdt koers en snelheid.

Geheugensteun: "Stuurboord ziet, stuurboord wijkt." Het schip dat de ander rechts van zich heeft, moet uitwijken.

Voor twee zeilschepen geldt de zeilregel (vorige les).

Algemene voorzichtigheidsregel

Ook als jij voorrang hebt: vaar nooit een aanvaring in. Als de ander niet uitwijkt of het is duidelijk een dommerd, dan moet jij alsnog uitwijken. Goed zeemanschap altijd boven de letter van het reglement.